معين الدين محمد زمچى اسفزارى

534

روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )

و نسبت به مليون ايرانى و خاندانهاى باستانى مخالفت شديدى ابراز مينموده‌اند . صاحب بن عباد يكى از وزراء نامدار اين دولت بوده كه خود از مروجين متعصب زبان تازى در ايران و از مخالفين زبان پارسى و از دشمنان سرسخت عناصر ملى بوده است . صاحب بن عباد خودش گفته است كه شعراء معاصر من يكصد هزار و اند قصيده در مدح من سروده‌اند ، در صورتى كه در زبان فارسى اشعار در مدح صاحب بندرت ديده يا شنيده شده و حال آنكه ادبيات منظوم و منثور عربى در آندوره پر از مديحه‌سرائى او مىباشد ، و اين خود دليل روشنى است كه سرايندگان و نويسندگان زبان پارسى پشت بدولت بويهيان كرده و بدربار پادشاهان و امراء و وزراء و صدور دولتهاى ايران شرقى - خراسان - كه خريداران خوب سخنان آنان بوده‌اند - روى ميآورده‌اند . داستان فيروزان زردشتى از مردم شهر رى و ورود او بر صاحب بن عباد و سخن گفتن صاحب با او به زبان خشن تازى و انكار و اعتراض او بر آن روش ناپسنديده مشهور است ، در ارشاد الاريب مينويسد : « دخل يوما دار الاماره الفيروزان المجوسى فى شىء خاطبه به فقال له الصاحب : انما انت محش مخش ، مجش ، لا تهش و لا تبش ، و لا تمتش ، فقال الفيروزان ايها الصاحب برئت من الناران كنت ادرى ما تقول ، ان كان را يك ان تشتمنى فقل ما شئت بعد ان علم ، فان العرض لك و النفس لك فداء ، لست ، من الزنج و لا من البربر ، كلمنا على العادة التى عليها العمل ، و إله ما هذا من لغة آبائك الفرس ، و لا من اهل دينك من اهل السواد ، و قد خالطنا الناس و ما سمعنا منهم هذا النمط فقام مغضبا » و هو ميگويد در عهد وزارت صاحب دينار نام زردشتى - كه از توانگران و اشراف شهر رى بود - در ديوان دولتى رى مقامى ارجمند داشت ، صاحب بتحريك و اغواء طرفداران خلافت آل عباس